Μια αναπάντεχη πρόταση κατέληξε σε μια έκθεση στο Svenskt Tenn, τον «βασιλιά» του Σκανδιναβικού design, που τιμά τον σπουδαίο Έλληνα καλλιτέχνη. Εκεί, κάτω από την ίδια στέγη, τα έργα του συνομιλούν με αυτά του Γιόζεφ Φρανκ, υμνώντας τη χαρά της ζωής.

Αργυρώ Μποζώνη 14.8.2025 | 07:13

Τα ασημένια πουλιά του Αλέκου Φασιανού αστράφτουν στο βελούδινο καλοκαιρινό φως που πέφτει στις βιτρίνες του Svenskt Tenn (σημαίνει «σουηδικός κασσίτερος», από τα πρώτα προϊόντα που παρήχθησαν από τη φίρμα), ενός brand που οι σύγχρονοι interior designers και επαγγελματίες του χώρου θεωρούν ως μια ιδιαίτερα επιδραστική και διαχρονική πηγή σκανδιναβικής αισθητικής – όχι με την περίφημη minimal προσέγγιση που γνωρίζουμε αλλά με έναν ζωηρό, πολύχρωμο και αφηγηματικά πλούσιο, «maximalist» χαρακτήρα. 

Στο κέντρο της Στοκχόλμης, στη δενδρόφυτη παραλιακή λεωφόρο με τα πέτρινα σπίτια των αρχών του 20ού αιώνα, στην οδό Strandvägen 5, όπου βρίσκεται εδώ και έναν αιώνα το Svenskt Tenn, η καλοκαιρινή του έκθεση με τίτλο «Κάτω από τον ίδιο ουρανό» («Beneath the same sky») αποτίνει φόρο τιμής στον Αλέκο Φασιανό∙ τα έργα του παρουσιάζονται δίπλα σε αυτά του Γιόζεφ Φρανκ, φέρνοντας στους ίδιους χώρους δύο δημιουργούς των οποίων τα καλλιτεχνικά οράματα εμφορούνται από ισχυρές ιδέες για την ανθρωπότητα, το σπίτι ως χώρο λειτουργίας και ανάπαυσης και τη δύναμη της δημιουργικότητας. 

Το σύμπαν του Φασιανού ήταν εξ ολοκλήρου δικό του, ένας εσωτερικός κόσμος φτιαγμένος από την προσωπική του μυθολογία, παιδικές αναμνήσεις και συναντήσεις με τους ανθρώπους και τους δρόμους της Αθήνας.

Ο πολύχρωμος, τολμηρός, ποιητικός, μυθολογικός κόσμος του Έλληνα καλλιτέχνη και η απόλυτα ξεχωριστή και προσωπική γλώσσα του ανοίγει έναν ευφάνταστο διάλογο με μια επιλογή από μοναδικά έπιπλα, φωτιστικά και βάζα τα οποία διατίθενται σε περιορισμένες εκδόσεις, με το καλλιτεχνικό σύμπαν του μεγάλου Σουηδού σχεδιαστή. 

Ξεπερνώντας τα όρια της γεωγραφίας, του χρόνου και της παράδοσης που τους χωρίζουν, οι δυο καλλιτέχνες μοιράζονταν την πίστη στη δύναμη της δημιουργικότητας να μεταμορφώνει την καθημερινή ζωή και στο σπίτι ως καταφύγιο για τις αισθήσεις. Ζώντας και δουλεύοντας μεταξύ Αθήνας και Παρισιού, ο Αλέκος Φασιανός καλλιέργησε έναν κόσμο ιδεών με λυρικές απεικονίσεις μυθολογικών θεμάτων και αρχετυπικών μορφών, ένα έργο βαθιά ριζωμένο στην ελληνική πολιτιστική κληρονομιά, που δεν ήταν ποτέ τοπικιστικό, αλλά μπορούσε να έχει παγκόσμια απήχηση.  

Η επίσκεψη σε αυτή την έκθεση, στους δαιδαλώδεις, φωτεινούς, φιλόξενους χώρους του Svenskt Tenn, όπου το χρώμα της Μεσογείου στα αντικείμενα του Φασιανού αλλά και στα έργα που βρίσκονται στους τοίχους συναντιέται με τα μοναδικά σχέδια του Γιόζεφ Φρανκ, φανερώνει μια συναρπαστική συνάντηση μυαλών που δημιουργεί ένα απίστευτα αρμονικό και ισορροπημένο περιβάλλον. Σε ένα άλλο σύμπαν, οι δύο καλλιτέχνες θα μπορούσαν να είχαν συναντηθεί και συζητήσει τι σημαίνει μια εμπειρία γεμάτη χρώμα και χαρακτήρα στην καθημερινότητα, την οπτική απόλαυση που μεταμορφώνει όχι μόνο τη διάθεση αλλά και τον τρόπο ζωής μας. Αυτή η σχεδιαστική γλώσσα που χρησιμοποιούν και οι δυο δημιουργοί καταφέρνει να δημιουργεί μια αισθητική οικειότητα που δεν γίνεται ποτέ υπερβολική.   

Η Βικτώρια Φασιανού λέει στη LiFO ότι η πρόταση γι’ αυτή την έκθεση ήρθε σχεδόν αναπάντεχα όταν ένας παθιασμένος συλλέκτης του Φασιανού που ζει στη Σουηδία πρότεινε να έρθει σε επαφή το Estate Alekos Fassianos με το Svenskt Tenn, πιστεύοντας ότι αυτή η συνάντηση θα απέφερε μια δημιουργική συνομιλία, κάτι που τελικά επιτεύχθηκε. «Έτσι ήρθαμε σε επαφή με αυτή την ομάδα των καταπληκτικών ανθρώπων που διαχειρίζονται με απίστευτο σεβασμό και αγάπη την κληρονομιά του Γιόζεφ Φρανκ και των οραματικών σχεδιαστών που άφησαν εκεί το αποτύπωμά τους. Aυτοί μελέτησαν τα αρχεία του Αλέκου Φασιανού, τις σημειώσεις, τα σχέδια, και μετέφεραν στην έκθεση την ατμόσφαιρα του εργαστηρίου του με φωτογραφίες και αντικείμενα που δημιουργούν έναν προσωπικό χώρο, ώστε οι επισκέπτες να έχουν εικόνα του καλλιτέχνη αλλά και του τρόπου με τον οποίο δούλευε», εξηγεί.

«Αν μιλήσω σήμερα για τον πατέρα μου», συνεχίζει, «θα πω ότι ήταν ένας παραγωγικός και αφοσιωμένος δημιουργός που ό,τι άγγιζε γινόταν μέρος του καλλιτεχνικού του κόσμου, από τους πίνακες ζωγραφικής και τα γλυπτά μέχρι τα ρούχα του, τα έπιπλα, ακόμη και τους διακόπτες στο σπίτι του. Πίστευε στη δημιουργία, όχι στην αγορά. Η απλότητα ήταν αρετή και το χειροποίητο ήταν ιερό. Υπάρχει ένας παγκόσμιος ήρωας στο έργο του Φασιανού, κάποιος που ζει στους μύθους μας και στο μυαλό μας. Πιστεύω ότι οι άνθρωποι σήμερα λαχταρούν αυτό το είδος μορφής που είναι ποιητική, ανθρώπινη, αιώνια». 

Πράγματι, το σύμπαν του Φασιανού ήταν εξ ολοκλήρου δικό του, ένας εσωτερικός κόσμος φτιαγμένος από την προσωπική του μυθολογία, παιδικές αναμνήσεις και συναντήσεις με τους ανθρώπους και τους δρόμους της Αθήνας. Η έμπνευσή του προήλθε από την περιπλάνηση στην πόλη, τις συνομιλίες με ποιητές, τεχνίτες και καλλιτέχνες, και από την εμβάθυνση στην εικονογραφία της αρχαίας Ελλάδας και των βυζαντινών εκκλησιών. Ανέπτυξε τη δική του χρωματική παλέτα, την οποία εμπνεύστηκε από τις γυναίκες των ελληνικών νησιών που ασβέστωναν τα σπίτια τους, και την εφάρμοσε με διάφορα μέσα: λάδια, ακουαρέλες, πηλό, ψηφιδωτά, ξύλο και μάρμαρο.  

Η έκθεση, που θα διαρκέσει μέχρι τις 27 Αυγούστου 2025, σφύζει από κόσμο που ανακαλύπτει με περιέργεια και θαυμασμό τα έπιπλα που σχεδίασε ο Φασιανός, τα διακοσμητικά αντικείμενα και τα υφάσματα με τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα του, τα οποία εκπροσωπούν μεγάλο μέρος του έργου του ‒περιλαμβάνουν πουλιά, μέλισσες, στάχυα σιταριού και κασκόλ, και έχουν την ελευθερία ως κυρίαρχο θέμα‒, δίπλα στα μοτίβα του Γιόζεφ Φρανκ, αποδεικνύοντας ότι αυτή η απρόσμενη συνάντηση είναι ένας ύμνος στη χαρά της ζωής. «Μπορεί να υπάρχουν λίγα κοινά μεταξύ Σουηδίας και Ελλάδας όσον αφορά το κλίμα ή το τοπίο», λέει η Βικτώρια, «αλλά στις καλλιτεχνικές τους φιλοσοφίες ο Γιόζεφ Φρανκ και ο Αλέκος Φασιανός είναι αξιοσημείωτα ευθυγραμμισμένοι. Και οι δύο εργάστηκαν με βάση τη φύση. Και οι δύο αγκάλιασαν το χρώμα, τη διακόσμηση και τη ζεστασιά. Και οι δύο πίστευαν ότι το σπίτι πρέπει να είναι γεμάτο ζωή». 

Οι δυο καλλιτέχνες φαίνεται να ονειρεύονται κάτω από τον ίδιο ουρανό. Η συνεργασία του Svenskt Tenn με το Fassianos Estate αντικατοπτρίζει τη διαρκή δέσμευση για τη διατήρηση της καλλιτεχνικής κληρονομιάς των δημιουργών, τιμώντας τους με εκθέσεις και θέλοντας με το ίδιο πάθος να τους συστήσουν σε νέες γενιές. 

Η μυθική ιστορία του Svenskt Tenn

Περνώντας το κατώφλι του Svenskt Tenn με υποδέχεται εγκάρδια η Tora Grape, Marketing and Brand Communication Director, και με ξεναγεί στο κατάστημα που μοιάζει περισσότερο με έκθεση design, χωρίς να χάνει τη ζεστασιά και τον χαρακτήρα ενός σπιτιού. Σε αυτό το «μαγαζί» εργάζονται 150 άτομα και αν το μετρήσουμε με ελληνικά μεγέθη, καταλαμβάνει το ισόγειο και τον πρώτο όροφο ενός αθηναϊκού τετραγώνου.  

Η Tora μου εξηγεί ότι το Svenskt Tenn σήμερα ανήκει στο Ίδρυμα Kjell and Märta Beijer και όλα τα κέρδη που προκύπτουν δωρίζονται στην έρευνα σε τομείς όπως η περιβαλλοντική βιωσιμότητα, η γενετική, η βιοϊατρική και η φαρμακευτική. Επίσης, είναι αξιοσημείωτο ότι βρίσκεται στην ίδια θέση, λειτουργώντας ως κατάστημα εσωτερικής διακόσμησης, από το 1927, οπότε βρήκε τον χώρο η ιδρύτριά του Έστριντ Έρικσον, καθηγήτρια τέχνης και καλλιτέχνιδα κασσίτερου, τρία χρόνια αφότου το δημιούργησε με όραμα να κάνει τα αντικείμενα σύγχρονης τέχνης από κασσίτερο προσιτά στο κοινό.  

Δείχνοντάς μου μια ψάθινη καρέκλα, η Tora μου εξηγεί ότι ακόμα και σήμερα αυτή η χειροποίητη καρέκλα φτιάχνεται σε ένα εργαστήριο που υπάρχει εδώ και πέντε γενιές στην παλιά πόλη, ότι τα υφάσματα από βαμβάκι και λινό τυπώνονται σε ειδικούς τεχνίτες στη Γαλλία και στο Λάνκαστερ, ένα μεγάλο μέρος των επίπλων του Γιόζεφ Φρανκ κατασκευάζεται στα ίδια ξυλουργεία στο Småland και το Södermanland που τα παράγουν από τη δεκαετία του 1950, τα αντικείμενα από γυαλί κατασκευάζονται, μεταξύ άλλων, και στο περίφημο εργοστάσιο υαλουργίας Reijmyre στο Östergötland, ενώ τα εργαστήρια κασσίτερου στο δυτικό Götaland στη Σουηδία συγκαταλέγονται στους σταθερούς προμηθευτές τους.  

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΤΕΧΝΕΣ & ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣΑποκαλόκαιρο στο Ατελιέ του Αλέκου Φασιανού στην Κέα30.07.25

Η ιδέα της οραματίστριας Έστριντ Έρικσον που, εμπνευσμένη από τον Βρετανό σχεδιαστή Γουίλιαμ Μόρις, έτρεφε μεγάλη εκτίμηση στην τέχνη της χειροτεχνίας, στο χειροποίητο και στην επιδεξιότητα των τεχνιτών, συνεχίζεται και σήμερα στον ίδιο χώρο, με το Svenskt Tenn να φέρνει σε σύγχρονη μορφή τόσο το δικό της πνεύμα όσο και του Γιόζεφ Φρανκ, τηρώντας παράλληλα, αυστηρά, τους δικούς τους κανόνες.  

Σήμερα, το ογδόντα τοις εκατό της γκάμας του Svenskt Tenn αποτελείται από προϊόντα δικού του σχεδιασμού. Μόνο ο Γιόζεφ Φρανκ άφησε πίσω του 3.000 σχέδια και σκίτσα, καθώς και 250 εκτυπώσεις και σχέδια υφασμάτων που αποτελούν πηγή έμπνευσης για πολλούς σύγχρονους σχεδιαστές σε όλο τον κόσμο και βρίσκονται στις συλλογές του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη (MoMA) και του Εθνικού Μουσείου της Στοκχόλμης.